قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى

2325

تاريخ الفي ( فارسى )

طغرل بيگ به جانب آرامگاه خود مراجعت نمود . و اين واقعه ، در روز بيست و پنجم بود از شهر ذيقعدهء اين سال . و از جملهء امور عجيبه ، كه در آن وقت در بغداد ظاهر شد ، آن بود كه روز دويّم از آمدن خليفه به بغداد قريب به سى و پنج روز آنچنان ژاله در بغداد باريد كه مردم از خانه‌هاى خود بيرون نتوانستند آمد و سرما به حدّى رسيد كه خلقى كثير در آن سرما به هلاكت رسيدند . و از جمله وقايع اين سال ، قتل بساسيرى بود . تفصيل اين مجمل آنكه چون طغرل بيگ از جانب خليفه خاطر مطمئن ساخت خمارتگين را با دو هزار سوار به دفع بساسيرى نامزد فرمود . متعاقب خمارتگين ، سرايا بن منيع خفاجى را نيز فرستاد و در عقب ايشان ، خود با لشكرى آراسته متوجّه آن صوب گشت . بساسيرى به اتّفاق دبيس بن مزيد « 1 » به جانب شام مىرفتند كه در هشتم ذيحجّه از راه به يك ناگاه خمارتگين و سرايا بن منيع خفاجى به ايشان رسيدند . ميانهء هردو طايفه نايرهء جدال و قتال اشتعال يافت . آخر الأمر ، دبيس بن مزيد چون آثار ضعف بر وجنات حال سيّد خود مشاهده نمود ، راه بطيحه پيش گرفته با جمعى قليل از ارباب نجدت و شجاعت از ميان معركه بيرون رفت و بساسيرى ساعتى ثبات قدم ورزيده توقّف نمود و داد مردى و مردانگى داد ، امّا چون بخت زبون و طالع برگشته بود آن حملات پياپى او هيچ فايده نداد و در اندك‌زمان ، جمعى كثير از اعيان امراى او مثل ابو الفتح بن ورام و سه پسر نور الدّوله دبيس بن مزيد ، كه منصور و بدران و حماد باشند ، اسير خمارتگين شدند و بساسيرى روى به گريز نهاد كه يكى از غلامان طغرل بيگ تيرى بر اسب او زد كه بساسيرى از اسب درافتاد و آن غلام ، كه نامش كمشتگين بود ، او را گرفته پيش عميد الملك كندرى برد . عميد الملك فى الحال سر او را از بدنش جدا ساخته پيش طغرل بيگ فرستاد « 2 » . و بعضى از اهل تاريخ بر آن‌اند كه همان كمشتگين سر او را بريده پيش عميد الملك كندرى آورده بود . على اىّ حال ، بساسيرى كشته شد و جميع اهل و عيال او به دست سپاه خمارتگين گرفتار شدند و جمعى كثير از عوراتى كه از دار الخلافه گرفته بود خلاص شدند و چندان اموال و اسباب از ايشان به دست سپاه خمارتگين افتاد كه محاسب و هم از احصاى آن عاجز بود . و عدد مقتولين آن معركه نيز از كثرت به حيّز شمار نتوانست آورد . القصّه ، چون در اثناى راه سر بساسيرى را به طغرل بيگ رسانيدند ، طغرل بيگ شكر نعم

--> ( 1 ) . مراد ، نور الدّوله دبيس بن علىّ بن مزيد اسدى است . ( 2 ) . بدين‌ترتيب خيالات و جاه‌طلبيهاى فاطميّان مصر در عراق سرانجام عقيم ماند .